آشنایی با مبانی چاه نگاری

● واژگان

میزان مقاومت مواد در برابر جریان الکتریسیته (حرکت الکترون) در درون آن است. با بدست آوردن مقاومت ویژه می توان برخی از این خواص را شناسایی کرد. مقاومت ویژه الکتریکی مبنای محاسبه میزان شوری سیال است. نوعی از مقاومت ویژه که در ادامه به آن پرداخته شده است، مبنای محاسبه تحرک پذیری سیال واقع می شود. همچنین تشخیص نوع و حجم سیال درون سازند و پارامتر های مهم دیگری از طریق محاسبه مقاومت ویژه امکان پذیر است.

▪ «گل کبره» و «فیلترای گل»:

هنگامی که گل حفاری به درون سنگ وارد می شود، ابتدا قسمت جامد گل در خلل و فرج بخشی از سنگ گیر می کند. به این بخش از گل حفاری که در درون سنگ گیر افتاده گل کبره گویند. اما بخش محلول گل که بیشتر در سنگ نفوذ می کند و منطقه بیشتری از آن را تحت تأثیر خود قرار می دهد، فیلترای گل گویند.

▪ «زون رخنه» و «زون دست نخورده»:

هنگام حفاری مقداری از گل حفاری به درون سازند نفوذ می کند که زون های مختلفی را پدید می آورد؛ زون رخنه بخشی از سازند است که تحت تأثیر گل حفاری قرار گرفته است و گل حفاری در درون آن نفوذ کرده است. در بخشی از زون رخنه گل کبره و در بخش دیگر فیلترای گل نفوذ می کند.

زون دست نخورده بخشی از سازند است که تنها سیال واقعی خود سازند در درون است و گل حفاری در آن منطقه نفوذ نکرده است.

▪ آب سازند:

آبی که به طور طبیعی از میلیون ها سال پیش در درون سازند باقی مانده است.

▪ شعاع بررسی:

شعاع بررسی یک لاگ مشخص می کند که دستگاه تا چه شعاعی پیرامون چاه می تواند خصوصیات سنگ و سیال را مشخص کند.

▪ توانایی تحرک نفت (Mobility):

منظور توانایی تحرک نفت در درون سازند است که در یک فشار مشخص و در برابر فشار تزریق مشخص سیال دیگری محاسبه می شود.

▪ مقاومت ظاهری :

مقاومتی است که توسط لاگ اندازه گیری می شود، معمولاً با مقدار واقعی مقاومتی که قصد اندازه گری آن را داریم، متفاوت است. چرا که اثر لایه های مجاور نازک بودن لایه، دقت اندازه گیری لاگ، خطا در انجام عملیات لاگ کیری و ... موجب می شود، مقاومت مورد نظر به درستی اندازه گیری نشود. به همین دلیل باید تصحیحات لازم روی داده های لاگ انجام شود تا بر دقت کار افزوده شود.

۱) Rt

مقاومت ویژه زون دست نخورده

۲) Rmf

مقاومت ویژه گل حفاری فیلتره شده داخل سازند

۳) Rw

مقاومت ویژه آب سازندی

۴) Rxo

مقاومت ویژه بخشی از سنگ که توسط گل حفاری فیلتره شده اشغال شده است.

این مقاومت در بررسی توانایی تحرک نفت در درون سازند (Mobility) کاربرد دارد که با روشن شدن آن ، می توان پارامتر های دیگری همچون حجم درجای نفت را محاسبه کرد.

۵) Rt

مقاومت ویژه زون دست نخورده

ـ نکته:

هنگامی که هدف ما بررسی Rt است، باید توجه داشته باشیم، آنچه در واقع دستگاه اندازه گیری می کند، مقاومت ظاهری محیط بررسی است و برای رسیدن به هدف بررسی یعنی Rt باید اثر بقیه پارمترها مثل مقاومت ویژه گل حفاری ، قطرچاه واثر Rs (مقاومت لایه های مجاور لایه مورد مطالعه است)را حذف کنیم.

۶) R۰

مقاومت ویژه سنگی که ۱۰۰ درصد فضای خالی آن، ازآب اشباع شده است

▪ قدرت تفکیک قائم یا جداسازی قائم:

توانایی دستگاه در مشخص کردن مرز بین لایه هاست. هر چه قدرت جداسازی قائم بیشتر باشد، لایه های نازک بهتر قابل شناسایی هستند.

▪ بازه(AM):

فاصله میان چشمه(فرستنده) و گیرنده را «بازه» گویند. هر چه این فاصله بیشتر باشد شعاع بررسی بزرگ تر، اما جداسازی قائم کم ترمی شود.

▪ اثر کامپتون:

هنگامی که پروتوی گاما به الکترونی برخورد می کند، مقداری از انرژی خود را صرف خارج کردن آن الکترون از اتمش می کند و بخش دیگر انرژی آن در امتداد دیگری منتشر می شود. به این پدیده اثر کامپتون می گویند. پرتوهای گاما ذرات بدون جرمی هستند که با سرعت نور منتشر می شوند.

▪ دبی (Rate):

مقدار حجم سیالی که در واحد زمان (معمولا یک روز) از چاه تولید می شود مانند متر مکعب در روز یا گالن در روز.

▪ غلظت وزنی:

غلظت وزنی کانی پرتوزا مشخص می کند که از نظر وزنی، چه مقدار از سازند از کانی های پرتوزا تشکیل شده است.

▪ چگالی:

چگالی نسبت جرم به حجم هر ماده است.

● چاه نگاری

۱) نگار(logg):

نگار ابزاری است که اطلاعاتی درباره ی تغییرات خواص فیزیکی سازندهایی که چاه آن ها را قطع کرده و همچنین سیال (همچون نفت، گاز و آب) موجود در آن ها را در اختیار مهندسین نفت قرار می دهد. هر لاگ شعاع بررسی مشخصی دارد.

۲) لوازم و وسائل مورد نیاز در چاه نگاری:

مجموعه تجهیزات چاه نگاری از یک سوند(sound) و کامیون یا اتاقکی که تجهیزات الکترونیکی مرتبط با سوندها در درون آن جای می گیرد، تشکیل می شود.

پارامتر های فیزیکی مورد بررسی در هرنوع عملیات چاه پیمایی، از طریق سوند ها به سطح زمین انتقال داده می شود. سوند محفظه ی استوانه ای شکلی است که فرستنده و در بعضی موارد گیرنده امواج نیز درون آن قرار می گیرند. سوند به کمک کابل های ویژه ای به درون چاه فرستاده می شود. کابل روی قرقره ای می چرخد که همراه لوزام دیگر کنترل کننده و تجهیزات الکترونیکی مورد نیاز در هر نوع عملیات چا هنگاری در کامیون آزمایشگاهی یا اطاقک ثابتی جای می گیرد.

▪ کاربرد چاه نگاری و اهمیت آن در اکتشاف و مطالعه مخازن نفت و گاز

اطلاعات یک مخزن نفتی یا گازی از شیوه ههای مختلفی به دست می آید. یکی از این شیوه ها نمونه گیری یا مغزه گیری از سنگ مخزن است. نمونه گیری از یک سازند ابتدا از برون زد (out crops) آن سازند (قسمتی از سازند که در سطح زمین قابل رویت است و از زیر زمین بیرون آمده است) آغاز می شود، اما در زیر سطح زمین یعنی در چاه های نفت، نمونه گیری با گرفتن مغزه (Coring) (دستگاهی را به درون چاه می فرستند و یک مغزه استوانه ای شکل از آن سازند مورد نظر کنده و به سطح می آورند) و یا با استفاده از کنده های حاصل از حفاری (Cutting) انجام می شود.

اهمیت گرفتن لاگ از این جهت قابل توجه است که می تواند اطلاعات حاصل از نمونه گیری و مغزه گیری را تکمیل کند. لاگ یک فناوری مهم بررسی تکمیلی برای تکمیل اطلاعات حاصل از چاه محسوب می شود که بدون آن هرگز مطالعاتی که تحت عنوان مطالعات جامع مخزنی برای شبیه سازی مخزن انجام می گیرد نمی تواند ضریب اطمینان قابل قبولی داشته باشد.

البته ممکن است این پرسش مطرح شود که اگر می توان به طور پیوسته از تمام سازندهای موجود یک چاه مغزه گیری شود، در این صورت اطلاعات چاه نگاری، چه نقشی می تواند در مطالعات اکتشافی داشته باشد؛ چرا که در این صورت زمین شناس و مهندس مخزن می تواند تمام اطلاعات مورد نیاز خود را از راه آزمایش مغزه به دست آورد. اما مسائل و مشکلاتی در این زمینه وجود دارد که انجام عملیات چاه نگاری را گریزناپذیر می کند:

۱) بدست آوردن اطلاعات مشکل از طریق مغزه گیری مشکل تر و بسیار پرهزینه تر است.

۲) کافی نبودن حجم مغزه برای انجام آزمایش های مختلف روی آن.

۳) مطالعه کمی به وسیله کامپیوتر آن گونه که روی دادهای چاه نگاری میسر است، به ۲ دلیل از طریق مغزه گیری امکانپذیر نیست.

الف) پیوستگی اطلاعات چاه نگاری: به وسیله عملیات چاه نگاری می توان به صورت پیوسته از سازند ها اطلاعات گرفت، در حالی که مغزه از تمام سازند های چاه گرفته نمی شود، بلکه تنها از برخی از نقاط چاه مغزه گرفته می شود.

ب) داده های لاگ به طور مستقیم برای نرم افزار تحلیل اطلاعات لاگ قابل استفاده است، در حالی که مغزه گیری به خودی خود اطلاعاتی به دست نمی دهد، بلکه ابتدا باید روی مغزه ها آزمایشاتی صورت گیرد، پس از آن اطلاعات به دست آمده برای تحلیل به نرم افزار وارد شود.

به این ترتیب می توان به راحتی دریافت که تنها تکیه بر اطلاعات حاصل از مغزه ها و نادیده گرفتن اطلاعات چاه نگاری از نظر اقتصادی و دقت علمی، منطقی نیست. علاوه بر آن به دلایل تکنیکی، از آن جایی که امکان شکستن، یا ریزش مغزه به داخل چاه وجود دارد، همیشه مغزه گیری از چاه در اندازه ی مورد نظر امکان پذیر نیست.

آن چه که گفته شد برخی از مهمترین دلایلی بودند که باعث شدند در ۵۰ سال گذشته تکنیک های بررسی تکمیلی برای رفع تنگناهای موجود گسترش پیدا کنند.

بررسی های چاه نگاری یکی ازمهمترین این تکنیک هاست. در سال های گذشته انواع نگارها با کارایی های مختلف و نیز روش های جدید تفسیر به طور روز افزونی گسترش یافته اند. نگارها به تعبیری نقش چشم زمین شناس را پیدا کردند. چشمی که کامل نیست، اما نابینا هم نیست. این دستگاه ها برای مهندسین مخزن جایگاه ویژه ای احراز کرده و نقش مهمی در تکمیل اطلاعات حاصل از مخزن و کاهش هزینه های کسب اطلاعات ایفا می کنند.

دسبراندز در سال ۱۹۸۶ طی بررسی هایی که انجام داد، هزینه ثبت چاه نگاری را در یک چاه باز برابر ۲ درصد هزینه ی کل چاه برآورد کرده است ، این در حالی ست که اطلاعات حاصل از این داده ها هزینه ای در حدود پنجاه تا شصت برابر کمتر را در مقایسه با مغزه گیری نشان می دهد. این تفاوت اهمیت اقتصادی چاه نگاری را به خوبی نشان می دهد.

اولین مطالعات چاه نگاری منسوب به مارسل و کنواد شلومبوژه است که برای اولین بار در محلی بنام «شل برن» فرانسه، مقاومت ویژه طبقات را اندازه گیری و تحت عنوان «مغزه گیری الکتریکی» ارائه دادند، به دنبال آن، پیشرفت های علمی و تکنیکی باعث شد ثبت پارامترهای مختلف با دستگاه هایی که هر روز پیشرفته تر می شد امکان پذیر شود، استفاده کنندگان عمده این تکنیک های ژئوفیزیکی، مهندسین نفت هستند که از این اطلاعات برای بدست آوردن تخلخل و درجه اشباع نفت... سود می برند.

با این توضیحات به شرح ابزارهای مورد نیاز و انواع لاگ هایی می پردازیم و تا حدودی با آنها و کاربردهایی که دارند آشنا می شویم:

● انواع نگار ها

۱) نگارهای الکتریکی

۲) نگارهای هسته ای

۳) نگارهای صوتی

۴) نگارهای الکترومغناطیسی

۵) نگار دماسنجی

۶) نگار شیب سنجی

۷) نگار تصویرساز

۸) تکنیک های جدید چاه نگاری

▪ نگار های اندازه گیری مقاومت ویژه الکتریکی

مقاومت ویژه الکتریکی، با استفاده از روش های مختلفی اندازه گیری می شود، هریک از این روش ها دستگاه های ویژه ی خود را دارند. البته اساس کار همه ی آن ها یکسان است که در زیر توضیح داده می شود:

یک انتشار دهنده (الکترود یا پیچه) جریان الکتریکی را به درون سازند می فرستد. گیرنده که در فاصله مشخصی نسبت به چشمه انتشار جریان الکتریکی قرار دارد عکس العمل این جریان را در درون سازند ثبت می کند.

برمبنای بزرگی بازه، سوندهای مختلفی قابل ارائه می باشند:

دستگاه های بزرگ بازه شامل:

۱) سوندهای نرمال و جانبی

۲) سوندهای القائی (I L)

۳) سوندهای لاترولاگ (LL)

۴) نگار کروی کانونی (SFL)

این نگارها مقاومت ویژه ای، کم و بیش نزدیک به RT (مقاومت ویژه زون دست نخورده)را محاسبه می کنند.

هر چه شعاع بررسی سوند بزرگتر باشد، کمتر تحت تاثیر گل حفاری در زون رخنه قرار می گیرد.

دستگاه های کوچک بازه شامل:

۱) میکرولاگ (ML)

۲) نگار پراکسی میتی (proximity)

۳) نگار ریزکروی کانونی (MSFL)

با توجه به این که شعاع بررسی این نگار ها خیلی کم است، معمولاً این نگارها تنها امکان محاسبه مقاومت ویژه ای، نزدیک به RXO را دارند (مقاومت ویژه محدوده ای که توسط گل حفاری فیلتره شده اشغال شده است).

ـ سوند های بزرگ بازه :

دستگاه های کوچک بازه و بزرگ بازه هریک به انواع متمرکز و غیر متمرکز تقسیم می شوند. در دستگاه های متمرکز، جریانی که به درون سازند فرستاده می شود، در راستای مشخصی گسیل می شود، اما دردستگاه های غیر متمرکز جریان مسیر مشخصی ندارد و به صورت متمرکز وارد سازند نمی شود.

ـ غیر متمرکز(بزرگ بازه) :

شیوه آرایش الکترود ها در دستگاه های بزرگ بازه به ۲ گونه نرمال و جانبی تقسیم می شود:

ـ نرمال(Normal):

ـ آرایش الکترودها:

در این روش الکترود گیرنده در نزدیکی الکترود فرستنده(جریان) در درون چاه قرار دارد.

بازه (AM) آرایش نرمال در دستگاه های شلومبرژه این گونه تعریف می شود:

۱.اگر بازه ۱۶اینچ("AM=۱۶) باشد به آن نرمال کوچک بازه گویند .

۲.اگربازه ۶۴ اینچ("AM=۶۴) باشد به آن نرمال بزرگ بازه گویند.

ـ شعاع بررسی:

تقریبا ۲ برابر بازه سوند

ـ جانبی یا انورس (Inverse):

ـ آرایش الکترود ها:

در این آرایش الکترودها نسبت به نگار نرمال بسیار نزدیک به هم هستند

ـ شعاع بررسی:

در روش (Inverse) شعاع بررسی تقریبا برابر با بازه سوند می باشد.

ـ نکته:

در شرایط یکسان لاگ نرمال، شعاع بررسی بیشتری نسبت به لاگ انورس دارد.

همانطورکه گفته شد آنچه که در واقع دستگاه لاگ اندازه گیری می کند مقاومت ظاهری محیط بررسی است و برای رسیدن به هدف بررسی یعنی Rt باید اثر بقیه پارامترها را حذف کنیم، این تصحیحات درلاگ های جانبی با نمودارهای تصحیح کننده انجام می شود و همچنین نمودارهای ساده تری هم به نام منحنی های تصحیح کننده ساده شده وجود دارد که در بازه های مشخص کابرد دارند.

ـ ایرادات سوند های غیر متمرکز:

چاه نگاری مقاومت ویژه از طریق سوندهای غیر متمرکز که در پیش توضیح داده شد دارای معایبی است که در زیر به آن اشاره می شود:

عدم اندازه گیری های دقیق مقاومت ویژه حقیقی در طبقات نازک به دلیل اثر لایه های فوقانی و تحتانی .

مقدار مقاومت ویژه واقعی سازند مورد نظر حتی با استفاده از منحنی های تصحیح کننده به سختی به دست می آید.

ستون گل ،اغلب اندازه گیری ها را به شدت تحت تاثیر قرار می دهد.

تعیین دقیق مرزبالا و پایین لایه های مختلف در بیشتر اوقات بسیار مشکل است.

ـ متمرکز(بزرگ بازه) :

محدودیت های پیش گفته باعث شد که به تدریج با کنار گذاشتن دستگاه های غیر متمرکز از وسایلی استفاده شود که می توانند جریان های الکتریکی تزریقی را در امتدادهای مشخصی متمرکز کنند این دستگاه ها به ۲ دسته تقسیم می شوند:

الف) دستگاه هایی که از الکترود استفاده می کنند: لاترولاگ (LL) و نگارکروی کانونی (SFL)

ب) دستگاه هایی که از پیچه استفاده می کنند: سوند القایی (IL)

ـ نگار لاترولاگ (Latero Log)

در این آرایش جریان را با الکترودهای محافظ به طور متمرکز داخل سازند مورد نظر می فرستند سیستم مورد استفاده در این سوندها به گونه ای است که جریان به صورت سفره ای از خطوط موازی و عمود بر محور سنگ، به سنگ واقع در جدار چاه وارد می شود.

جواب های حاصل از این دستگاه ها نسبت به سوندهای نرمال و جانبی بسیار کمتر تحت تاثیر گل حفاری و سازندهای مجاور است زیرا جریان به صورت متمرکز در ضخامت کمی از سازند اصلی وارد شده و در نتیجه جواب حاصل به واقعیت نزدیک است چندین دستگاه از این نوع وجود دارد:

الف) لاترولوگ ۳ (LL۳):

این دستگاه برای سازندهای رسانا کاربرد دارد.

ب) لاترولاگ ۷ (LL۷):

LL۷ نسبت به LL۳ برای اندازه گیری سازندهایی با مقاومت بیشتر طراحی شده است.

ج) لاترولاگ ۸ (LL۸):

این دستگاه مشابه لاترولاگ ۷ است با این تفاوت که بازه آن نسبت به لاترولاگ ۷ کوتاه تر است .

د) لاترولاگ دو تایی (DLL):

این دستگاه دو لاگ با شعاع بررسی کم(LLs) و زیاد(LLd) را به دست می آورد.

ـ شعاع بررسی :

با توجه به آنچه گفته شد بیشترین شعاع بررسی با استفاده از LLd و به دنبال آن LLs و LL۷ که مشابه یکدیگرند بدست می آید. در شرایط یکسان مقدار حاصل LLd بیشتر به Rt نزدیک است دستگاه های دارای کمترین شعاع بررسی عبارتند از LLs و LL۸ این دستگاه ها بیشتر تحت تاثیر مقاومت زون رخنه(RXO )هستند. معمولا دستگاه های LL۳ و LL۷ به صورت مجزا در چاه به کار گرفته می شوند، اما LLd و LLs به صورت همزمان در یک سوند به نام( DLL (Dual Latero Logاندازه گیری می شوند.

ـ نگار( SFL(Spherical Focused Log :

این دستگاه از آرایش های متمرکزجدید است که با آن اندازه گیری مقاومت ویژه، به خصوص در زونهای مقاوم و محکم را انجام می دهند این نگار کمتر تحت تاثیر چاه قرار می گیرد و قدرت جداسازی بهتری نبست به نرمال "۱۶ دارد.

ـ نگارالقایی (I L) :

در این دستگاه یک نوسانگر جریان متناوبی با فرکانس بالا را در یک پیچه فرستنده، ایجاد می کند میدان الکترومغناطیسی متناوب حاصل، سبب گسیل جریان های هم محور با چاه می شود، جریان های مذکور به نوبه خود میدان های الکترومغناطیسی ایجاد می کنند، میدان کلی حاصل توسط یک پیچه گیرنده، آشکار سازی می شود.سیگنال های ایجاد شده در آشکار ساز تابع رسانایی زمین های اطراف سوند است. یکی از انواع این لاگ ها DIL است که دو لاگ با شعاع بررسی کم و زیاد به دست می آورد.

ـ شعاع بررسی:

قسمت اعظم بررسی میدان الکترومغناطیسی از زونی که در فاصله ی بین L/۴ تا L )L،همان بازه سوند است)قرار دارد به دست می آید و بطور خلاصه و بنابر آنچه گفته شد می توان نتیجه گرفت که:

الف) سوندهای القایی، دستگاهایی هستند که برای اندازه گیری Rt از چاه هایی که توسط هوا، گل شیرین و یا گل همراه نفت حفر می شوند، و توسط لاگ های الکتریکی مقاومت الکتروددار قابل اندازه گیری نیستند، مناسبند.

ب)سوندهای القایی برای حالت هایی که گل بسیار شور است و یا مقاومت ویژه زیاد باشد مناسب نیستند و خطای اندازه گیری زیادی دارند.

ج) اگر ضخامت لایه ها کم باشد سوند القایی امکان اندازه گیری دقیق مقاومت ویژه لایه ها را فراهم نمی سازد.

ـ غیر متمرکز کوچک بازه:

ـ نگار میکرولاگ (ML) :

این سوند شامل یک بالشتک کائوچوئی است که توسط یک سیستم قوی مناسب به قسمتی از جدار چاه می چسبد و به این ترتیب بالشتک مستقیما روی سازند مورد بررسی قرار می گیرد. دستگاه میکرولاگ به طور همزمان از یک آرایش میکرو نرمال("۲) و یک آرایش میکرو انورس ("۱×"۱) تشکیل شده است.

ـ شعاع بررسی

در صورت ضخیم بودن گل کبره اثر آن بر اندازه گیری قابل توجه خواهد بود. اما از آنجایی که دستگاه مذکور ۲ نگار (میکرونرمال و میکروانورس) را بدست می دهد با شناخت ضخامت گل کبره و مقاومت آن می توان مقاومت ویژه زون شسته شده (RXO) را بدست آورد.

ـ متمرکز کوچک بازه:

ـ میکرو لاترولاک (MLL) :

این دستگاه کاملا مشابه لاتروگ ۷ است که روی یک بالشتک کائوچوئی و توسط فنر به دیواره چاه می چسبد . جداسازی قائم آن معادل ۱/۷ اینچ است همانطور که گفته شد شعاع بررسی این دستگاه کوچک است به طوری که اگر رخنه با گسترش کافی وجود داشته باشد زون دست نخورده تاثیری در اندازه گیری نخواهد داشت.

ـ نگار پراکسی میتی (Proximity log) :

اصول کار این دستگاه نزدیک به لاترولاگ ۳ است ولی الکترودهای آن مستطیلی شکل و هم مرکزاست. تاثیر گل کبره بر این دستگاه نسبت به دستگاه های دیگر(MLL) کاهش می یابد، بنابراین تأثیر فیلترای گل حفاری روی آن بیشتر است، البته به دلیل شعاع بررسی بزرگتر،تاثیر Rt روی آن افزایش می یابد.

ـ نگار ریز آرایش کروی کانونی (MSFL) :

سوند مذکور مشابه آرایش SFL است اما اکترودهای آن روی بالشتک قرار داشته و به دیواره چاه می چسبند. این سوند دارای ۲ مزیت است:

الف) توانایی تلفیق با سایر دستگاه ها مانند DLL و DIL را دارد که به این ترتیب می توان در زمان اندازه گیری و ثبت ، صرفه جویی کرد.

ب) به دست دادن مقداری نزدیک به Rxo حتی با وجود گل کبره ضخیم و رخنه ضعیف.

ـ شعاع بررسی:

شعاع بررسی این دستگاه بین M LL وproximity log) PL)است.

ـ نگار پتانسیل خود زا (SP) :

برای اولین بار در سال ۱۲۲۸ شلومبرژه پدیده پتانسیل خود زا را در درون چاه ها کشف کرد. بین الکترود ثابت واقع در سطح والکترود دیگری که در چاه جابه جا می شود، یک اختلاف پتانسیل الکتریکی خود بخودی و طبیعی وجود دارد. این پتانسیل که از سازندی به سازند دیگر متفاوت است، دارای تغییراتی در حدود چند ده یا چند صد میلی ولت است.

در نمودارهای حاصل از این لاگ ،مقدار sp حاصل از رس را به عنوان پتانسیل صفر در نظر می گیرند و مقدار جابجایی منحنی را در زون های دیگر نسبت به خطی به نام «خط مبنای شیل یا رس» که همان صفر است می سنجند.

ـ کاربردها :

به دنبال بررسی پارامترهای زمین که موثر بر اندازه گیری sp است، می توان گفت که منحنی sp در موارد زیر کاربرد دارد:

الف) آشکارسازی طبقات متخلخل و تراوا: عموما در این طبقات جابه جایی sp از خط مبنای شیل قابل مشاهده است.

ب) تعین مقاومت ویژه آب سازند (Rw)

پ) تعیین لیتولوژی (شناخت افقهای رسی یا ذغالی و ارزیابی مقدار رس موجود در یک مخزن)

د ) همبستگی چاه ها(به این صورت که در چاه های مجاور سازند های مختلفی را که به وسیله لاگ مشخص شده اند، با هم مقایسه کرده و با وصل کردن لایه های مشابه به یکدیگر مسیر گسترش آن لایه را تشخیص می دهند)

ه ) امکان بررسی های درجه اشباع نفت یا گاز در ماسه های شیلی

و) امکان بررسی محل تماس گاز و آب در ماسه های شیلی
  
 
خبرگزاری ایسنا
ویرایش و تلخیص:آکاایران