محمدجواد ترابی: حادثه انفجار نیروگاه چرنوبیل، یکی از بدترین حوادث آلودگی به مواد رادیواکتیو در تاریخ معاصر است. در بامداد 6 اردیبهشت 1365، رآکتور شماره 4 نیروگاه هسته ای چرنوبیل منفجر شد و همراه با انفجارهای غیرهسته ای بعدی و آتش سوزی گسترده، انبوهی از مواد رادیواکتیو را در اروپا و حتی شرق آمریکا پراکنده کرد. کارشناسان، آلایندگی هسته ای این حادثه را 400 برابر انفجار اتمی هیروشیما برآورد کردند.

نیروگاه هسته ای چرنوبیل در خاک اوکراین و در نزدیکی مرز بلاروس واقع شده، اما بادهای غالب سبب شد که 80 درصد ذرات خطرناک حادثه انفجار رآکتور در بلاروس پخش شود. به دنبال این حادثه، ذرات سنگین رادیواکتیو استرانسیوم و سزیم 137، پلوتونیوم و امریکیوم در نواحی اطراف پخش شد؛ به طوری که دولت شوروی مجبور شد 336هزار نفر را از مناطق به شدت آلوده شده تخلیه کند، اما هنوز هم نزدیک به هشت میلیون نفر در نواحی وسیع و کماکان آلوده به مواد رادیواکتیو زندگی می کنند. کارشناسان تخمین می زنند انفجار این رآکتور نزدیک به 200 میلیارد دلار زیان به بار آورده باشد.

40 هزار کیلومتر مربع از اراضی جنوب شرقی بلاروس انباشته از از رادیوایزوتوپ های خطرناکی است که صدها سال طول می کشد تا به عناصر دیگر واپاشی کنند و این منطقه پاک شود. اما به گزارش نیوساینتیست، به تازگی روشی برای پاکسازی این زمین های آلوده و غیرقابل کشت یافت شده است: پرورش سوخت های زیستی.

چغندر هسته ای، اتانول غیرهسته ای

کشور بلاروس که بیشترین زیان را از این فاجعه دیده، برای پاکسازی مواد رادیواکتیو استرانسیوم و سزیم از کشت محصول در مزارع خود استفاده می کند تا به جای چند صد سال، خاک مزاراع را طی چند دهه به خاکی مناسب کشت محصولاتی غذایی تبدیل کند. بدین منظور، گروهی از متخصصان در مینسک، پاییتخت بلاروس، گرد آمده اند تا فرآیند تهیه سوخت زیستی را در خاک های آلوده به رادیواکتیو بررسی کنند. آنها امیدوارند سازمان های ایالتی قرارداد خرید چغندر قند و دیگر محصولات رادیواکتیو را امضا کنند تا بتوانند از زمین های آلوده برای تهیه سوخت های زیستی و فروش آن در سراسر اروپا استفاده کنند.

چغندر

ایده این کار آن قدرها پیچیده نیست. محصولاتی که در این خاک های آلوده کشت می شوند، صرفا برای تهیه سوخت زیستی استفاده می شوند و پس از تقطیر، اتانول غیرآلوده بدست می آید. بخشی از ذرات رادیواکتیو آلوده همراه با محصول از خاک خارج می شود که جدا می شود و به نیروگاه های هسته ای منتقل می شود. این چنین در طول چند ده سال، آلودگی رادیواکتیو این زمین ها به حد استاندارد خواهد رسید.

اداره پروژه گرینفیلد مصرانه مدعی است که هیچ ماده رادیواکتیوی با تقطیر اتانول به سوخت زیستی راه نمی یابد. باسیل میلر از گرینفیلد می گوید: «در فرآیند تقطیر، فقط ترکیبات فرار از لوله خارج می شوند و هر چیزی دیگری باقی می ماند. مولکول های سنگین رادیواکتیو ته نشین می شوند و به نیروگاه های هسته ای منتقل خواهند شد تا به خاکستر رادیواکتیو متمرکز تبدیل شوند. این می تواند روشی عملیاتی برای تولید زباله هسته ای باشد».

IAEA مطمئن نیست

اما آژانس بین المللی انرژی اتمی وابسته سازمان ملل متحد، خیلی از این مورد مطمئن نیست. دیدیر لووات، سرپرست زباله های هسته ای این آژانس به مجله نیوساینتیست گفت: «گرچه فرآیند تولید سوخت های زیستی ایمن شده، ولی نه بلاروس و نه ایرلند، درحال حاضر روش مطمئن و ابزارهای کافی برای تبدیل مواد رادیواکتیو ته نشین شده ندارند. امکانات تبدیلی بلاروس که پس از حادثه چرنویل اتفاق افتاد، قابل پذیرش نیست و خیلی از آنها به ذخیره ایمن تری نیاز دارند تا آنها روش های بهتری برای این کار بیابند».

هرچند دولت بلاروس در این مورد سکوت در پیش گرفته، اما به وضوح مشتاق است که از عهده این مشکلات برآید. شهریور گذشته، آندری ساوینخ، نماینده بلاروس در سازمان ملل متحد در ژنو، در مورد رفع آلودگی مملکتش گفت: «این بالاترین اولویت دولت بلاروس است».

بخش وسیعی از این مناطق آلوده، مرزعه هایی است که کشاورزان در آنها محصول می کارند. مواد رادیواکتیو در ریشه ها و ساقه ها بیشتر متمرکز می شوند و پس از زمان درو، در هنگام شخم زدن زمین ها دوباره به خاک برمی گردند. به همین دلیل میزان آلودگی به ذرات تقریبا در همان حد پس از فاجعه چرنوبیل است.

حادثه چرنوبیل

دولت بلاروس امیدوار است که با رشد سوخت های زیستی و با استفاده از کل گیاهان بتواند خاک منطقه آلوده شده را پاکسازی کند. ساوینخ می گوید: «به جای قرن ها فروپاشی طبیعی مواد رادیواکتیو، این فرایند می تواند در زمانی بین 20 تا 40 سال امکان پذیر باشد».

گرینفیلد در نظر دارد سال آینده، نخستین کارخانه تقطیر سوخت های زیستی را در موزیر که یکی از آلوده ترین مناطق به مواد رادیواکتیو است، احداث کند. از ابتدای سال 2011 / زمستان 1389، این کارخانه 500 میلیون یورویی خواهد توانست هر سال یک میلیون متر مکعب محصول را به 700 میلیون لیتر سوخت زیستی تبدیل کند. میلر می گوید: «در صورت تامین مالی، می توان تا ده کارخانه دیگر نیز راه اندازی کرد. اتحادیه اروپا حساب کرده است که تا سال 1399 / 2020 به 25 میلیارد لیتر اتانول زیستی نیاز دارد تا به اهداف سوختی سبز دست پیدا کند».

یکی از شرکای گرینفیلد، بلبیوفارم، یک شرکت زیست فناوری ایالتی است که می خواهد با ایجاد تغییراتی در ژنتیک محصولات، سرعت پاکسازی ذرات آلوده را از محصول افزایش دهد. تمام این پروژه بدین منظور است که پس از مدتی، زندگی در این مناطق برای انسان ها ایمن شود. نیک برسفورد در سال 1378/ 1999 در مرکز اکولوژی و هیدرولوژی لنکستر انگلیس، تحقیقی منتشر کرد که نشان می داد ده هزار نفر از مردم در مناطق آلوده شده در حال مصرف کردن سطوحی خطرناکی از مواد رادیواکتیو در غذایشان هستند.

 

گردآوری: مژده اصولی

تنظیم برای تبیان: محسن مرادی

نیروگاه هسته ای

حادثه چرنوبیل

حدود 20 سال پیش یعنی در تاریخ 26 آوریل سال 1986 میلادی نیروگاه هسته ای چِرنوبیل که در کشور اوکراین قرار داشت و بخش مهمی از برق این کشور را تامین می کرد، منفجر و در اثر آن مواد خطرناک حاوی امواج رادیواکتیو، در منطقه ای پهناور منتشر شد.

منبع : tebyan.net